اما اگر به عكس شد ، يعنى حركت سقوطى كرد ، آن مقام معنويش مركب شده و بعد ناسوتى غلبه پيدا كند ، وقتى بعد حيوانى غلبه پيدا كرد ، روح را مركب قرار مىدهد ، مثل معاويه عقل را مركب خودش قرار مىدهد . عقل برايش كار مىكند ، روح برايش كار مىكند ، حركت هم مىكند ، اما چه حركتى ؟ حركت نزولى ؛ نمىشود كه انسان حركت نكند و تكامل نداشته باشد ، اما چه تكاملى ؟ هميشه در ميان اين روح و جسم جنگ است ، همان « جهاد اكبر » . انسان هميشه در حركت است ؛ گاهى حركت صعودى دارد و به خدا مىرسد : « ارجعى الى ربك » ، گاهى هم حركت نزولى ؛ قرآن مىفرمايد در اين صورت از هر ميكربى پست‌تر مىشوى : « ان شر الدواب عند الله الصم البكم الذين لا يعقلون » « 1 » . از هر ميكربى پست‌ترى . ميكروب سرطان براى جامعه و فرد چقدر ضرر دارد ؟ از ميكرب خوره هم پست‌تر مىشود . مىفرمايد : انسانى كه تعقل و تفكر نداشته باشد و آن جنبه معنويش مرده و مغلوب شده باشد : ضررش براى خود و جامعه از ميكرب سرطان بيشتر است . ميكروب و با براى عراق مضرتر بود يا صدام ؟ اگر يكى از غرائز بر انسان مسلط شود ، انسان اين است و سير هم نمىشود و

--> ( 1 ) . سورهء انفال - آيه 22 .